Ondanks de economische vertraging blijft de Belgische arbeidsmarkt veerkrachtig. Om deze veerkracht in de toekomst te behouden en versterken, moeten de veranderingen in verband met artificiële intelligentie en digitalisering, met de transitie naar een koolstofarme economie en met de vergrijzing gepaard gaan met meer mobiliteit tussen bedrijfstakken. Daarvoor moeten het werkgelegenheidsbeleid, de permanente opleiding en de steunmaatregelen voor beroepsmobiliteit worden aangepast.
Zwakke economische groei en minder dynamische arbeidsmarkt
Na een groei met 1 % in 2025 zou de Belgische economie in 2026 volgens de macro-economische projecties van juni minder sterk groeien, met 0,6 %, als gevolg van de geopolitieke spanningen en de stijging van de energieprijzen.
De werkgelegenheid blijft toenemen, maar in een lager tempo. In 2025 steeg de binnenlandse werkgelegenheid met 0,4 %, voornamelijk onder impuls van de dienstensector en de niet-marktactiviteiten. In de industrie en, in mindere mate, de bouwnijverheid blijven daarentegen banen verloren gaan.
De werkgelegenheidsgraad van de 20- tot 64-jarigen bedraagt inmiddels 72,8 %, maar ligt nog altijd ruim onder de doelstelling van 80 % tegen 2030. De verschillen tussen de gewesten blijven groot: in Vlaanderen ligt de werkgelegenheidsgraad op 77,3 %, tegen 67,9 % in Wallonië en 63,9 % in Brussel.
In 2025 nam het aantal werkzoekenden toe met ongeveer 30 000 personen. De werkloosheidsgraad steeg zo van 5,8 % in 2024 tot 6,2 % in 2025 en zou volgens de macro-economische projecties van juni oplopen tot 6,6 % in 2026.
Lancering van drie grote hervormingen
De federale regering lanceerde drie ingrijpende hervormingen met een impact op de arbeidsmarkt: de pensioenhervorming, nieuwe maatregelen voor langdurig zieken en de hervorming van de werkloosheidsuitkeringen. Die laatste maakt een einde aan de potentieel onbeperkte duur van de werkloosheidsuitkeringen in België. Voortaan wordt deze termijn beperkt tot maximaal twee jaar, afhankelijk van het beroepsverleden. Deze hervorming heeft betrekking op meer dan 200 000 personen.
De maximale termijn van de inschakelingsuitkering voor jongeren die op basis van hun studies worden toegelaten tot het werkloosheidsstelsel, wordt teruggebracht van drie jaar tot één jaar. Jongeren zonder diploma van het hoger secundair onderwijs zullen er geen recht meer op hebben.
In het verslag onderzoeken we de eerste resultaten in verband met de terugkeer naar werk van personen die in deze eerste fase hun recht op een uitkering verliezen. Het gaat echter om voorlopige schattingen, omdat ze betrekking hebben op mensen die al heel lang werkzoekend zijn en dus ver van de arbeidsmarkt af staan en omdat de onderzoekstermijn, door de start van de hervorming in januari 2026, nog beperkt is.
Vier prioriteiten om in te spelen op de veranderingen op de arbeidsmarkt
De Raad formuleert vier prioriteiten om de arbeidsmarkt te versterken en om in te spelen op de structurele veranderingen in verband met de ecologische transitie, de digitalisering, de ontwikkeling van artificiële intelligentie en de vergrijzing.
De arbeidsmarktparticipatie verhogen
Het is essentieel om de participatie van jongeren, ervaren werknemers, migranten, personen met een handicap en langdurig zieken, evenals van vrouwen, te versterken.
Vaardigheden aanpassen aan de economische veranderingen
De stelsels van het initieel onderwijs moeten verder worden verbeterd om gelijke kansen beter te waarborgen. Ook permanente opleiding blijft een essentiële hefboom om loopbaanontwikkeling gedurende het hele beroepsleven te bevorderen. Kortgeschoolden, in het bijzonder onder werkzoekenden en inactieven, maken er echter minder vaak gebruik van.
Loopbaantransities bevorderen
De belemmeringen voor mobiliteit tussen beroepen, bedrijfstakken en gewesten moeten worden weggenomen. Daarvoor moet met name de toegang tot werkgelegenheidsgebieden worden verbeterd, via het openbaar vervoer en, waar relevant, via mobiliteitsoplossingen die werkgevers aanbieden. Het is ook belangrijk om de samenwerking tussen de gewestelijke diensten voor arbeidsbemiddeling te versterken en omscholingen te ondersteunen met behulp van een efficiënter systeem van permanente opleiding en het recht op een overzicht van vaardigheden vanaf 40 jaar.
De evaluatie van het overheidsbeleid en het gegevensgebruik versterken
Tot slot benadrukt de Raad dat het noodzakelijk is om het overheidsbeleid beter te evalueren en de bestaande gegevens te benutten. De beschikbare administratieve gegevens moeten meer worden gebruikt en overheden en academische onderzoekers moeten er voor analyses en onderzoeken gemakkelijker toegang toe krijgen.
Het verslag is beschikbaar op de website van de Hoge Raad voor de Werkgelegenheid.