Al vanaf het einde van de negentiende eeuw klaagden Belgische feministen huiselijk en seksueel geweld, de ondergeschikte positie van de vrouw en de straffeloosheid van de daders aan. Waarom blijft dit geweld bestaan ondanks decennia van mobilisatie? De strijd tegen geweld op vrouwen - België, 19de - 21ste eeuw, brengt twee eeuwen van collectieve actie, maatschappelijke verandering en hervormingen in kaart. Er wordt ook aandacht besteed aan de weerstand die de vooruitgang heeft afgeremd en die de strijd tegen geweld op vrouwen tot op vandaag blijft bemoeilijken.
Bekend, maar lange tijd getolereerd geweld
Al vóór de negentiende eeuw was geweld op vrouwen een wijdverspreid maatschappelijk fenomeen. Het kwam aan bod in de pers, de literatuur en de gerechtelijke archieven. Toch bleef het grotendeels geminimaliseerd in een samenleving waarin vrouwen minder rechten hadden dan mannen en waarin hun economische en juridische afhankelijkheid hen kwetsbaar maakte.
Aan het einde van de negentiende eeuw legden de eerste Belgische feministen al het verband tussen huiselijk en seksueel geweld, de ongelijkheid tussen vrouwen en mannen en de falende rechtspraak. Ze hekelden de vooroordelen die de getuigenissen van slachtoffers in diskrediet brachten, hun isolement en de straffeloosheid die sommige daders genoten. Hun eisen stuitten echter op structurele weerstand, zowel in de samenleving als bij de instellingen.
Dit boek toont dat de erkenning van geweld als een maatschappelijk probleem allesbehalve vanzelfsprekend was. Er waren herhaaldelijke acties nodig om de sociale normen in vraag te stellen, de wetgeving te veranderen en de wijze waarop slachtoffers opgevangen en begeleid worden, te hervormen.
Van feministische acties tot beleid
In de jaren zeventig breidden de feministische bewegingen hun eisen uit en veroordeelden ze seksueel geweld, huiselijk geweld en intimidatie in de openbare ruimte, maar ook de machtsstructuren die dit in stand hielden. Ze richtten de eerste opvangcentra op voor vrouwen die slachtoffer waren van geweld, in het bijzonder de vluchthuizen voor mishandelde vrouwen, en ontwikkelden feministische vormen van ondersteuning en zelfverdediging.
Vanaf de jaren tachtig kreeg de strijd tegen geweld op vrouwen ook internationaal meer aandacht. De initiatieven van het middenveld en de maatregelen van de overheid namen hierdoor toe. Onderzoeken, sensibiliseringscampagnes, opleidingen voor professionals en wetgevende hervormingen hebben bijgedragen aan de verbetering van de aanpak van geweld. De erkenning van verkrachting binnen het huwelijk, de bestrijding van intrafamiliaal geweld en de ontwikkeling van gespecialiseerde diensten getuigen van deze vooruitgang.
Liesbet Stevens, directeur ad interim van het Instituut, legt uit: “Dit boek laat zien dat niets ooit definitief verworven is in de strijd tegen geweld op vrouwen. Vooruitgang is altijd het resultaat van collectieve mobilisatie, getuigenissen, onderzoek en een voortdurend politiek engagement, en berust ook op het essentiële werk van het verenigingsleven en van organisaties die gespecialiseerd zijn in gendergelijkheid. Hun activiteiten moeten duurzaam ondersteund worden. Deze geschiedenis begrijpen, betekent ook de aanhoudende weerstand begrijpen en herinneren aan het belang van het voortzetten van deze strijd.”