Hormoonverstoorders zijn chemische stoffen of mengsels van chemische stoffen die niet door het menselijk lichaam worden aangemaakt en ons hormoonsysteem kunnen verstoren. Ze komen voor in alledaagse producten zoals verpakkingen, voedingsmiddelen, speelgoed, textiel en verzorgingsproducten. We kunnen eraan worden blootgesteld via de lucht, voeding of via contact met de mond of de huid. De mogelijke gevolgen voor de gezondheid hangen af van verschillende factoren, zoals de aard van de stof, het tijdstip en de duur van de blootstelling, de blootstelling aan andere stoffen en de individuele gevoeligheid. Wanneer deze stoffen in ons lichaam terechtkomen, kunnen ze schadelijke gevolgen hebben voor de gezondheid, zowel voor onszelf als voor toekomstige generaties.
Bescherm kinderen tegen hormoonverstoorders vanaf de eerste 1000 dagen
Jonge kinderen zijn bijzonder gevoelig voor chemische stoffen in hun dagelijkse omgeving. De eerste 1000 dagen van het leven – van de zwangerschap tot het tweede levensjaar van het kind – vormen een cruciale periode voor de ontwikkeling van het lichaam en de hersenen. Blootstelling aan bepaalde stoffen, met name hormoonverstoorders, kan in deze fase een grotere impact hebben op de gezondheid, zoals een verhoogd risico op kanker en stofwisselings- of immuunproblemen. Daarom lanceert de FOD Volksgezondheid, Veiligheid van de Voedselketen en Leefmilieu op 1 april 2026, in samenwerking met de gewesten en gemeenschappen, een nationale bewustmakingscampagne over hormoonverstoorders. De campagne richt zich op ouders van jonge kinderen.
Jonge kinderen: een bijzonder kwetsbare doelgroep
Bij zwangere vrouwen, baby's, jonge kinderen en adolescenten, bij wie het lichaam nog in volle ontwikkeling is, kan blootstelling een grotere impact hebben. Ze wordt onder meer in verband gebracht met een verlaagd IQ, autisme, diabetes, obesitas, bepaalde soorten kanker, schildklierproblemen, astma en andere hart- en vaatziekten of aandoeningen van het zenuwstelsel.
Eenvoudige maatregelen die een verschil maken
De campagne biedt ouders en de omgeving van baby's en jonge kinderen concrete en gemakkelijk toe te passen tips om de blootstelling aan hormoonverstoorders in het dagelijks leven te verminderen:
- Kies bij voorkeur voor glazen zuigflessen, liever geen plastic;
- Gebruik een washandje met water en een stuk zeep zonder parfum, in plaats van vochtige doekjes;
- Laat nieuw speelgoed verluchten zodat een deel van de schadelijke stoffen kan verdampen en was het speelgoed voor gebruik;
- Kies voor servies in porselein, glas of inox, vermijd plastic indien mogelijk.
Deze eenvoudige aanpassingen in het dagelijkse leven kunnen een merkbare impact hebben op de blootstelling van kinderen. De volledige lijst met aanbevelingen vind je terug op www.hormoonverstoorders.be.
Een campagne als onderdeel van een nationale strategie
Dit initiatief maakt deel uit van het Nationaal Actieplan voor Hormoonverstoorders (NAPED). Dat plan combineert bewustmakingsacties met ondersteuning van wetenschappelijk onderzoek en de versterking van het regelgevingskader.
Sinds 2023 zijn hormoonverstoorders bovendien opgenomen in de Belgische Codex voor welzijn op het werk, om werknemers, en in het bijzonder zwangere vrouwen, beter te beschermen.
Ook op Europees niveau worden tal van maatregelen genomen om chemische stoffen te reguleren en de aanwezigheid van hormoonverstoorders in het milieu te beperken, onder meer via de REACH- en CLP-verordeningen.
Samenwerking tussen institutionele actoren en actoren in het veld
Deze campagne is ontwikkeld in nauwe samenwerking met tal van institutionele partners en actoren in het veld: POD Maatschappelijke Integratie, Armoedebestrijding, Sociale Economie en Grootstedenbeleid, Arbeid en Sociaal Overleg, de Vlaamse Regio en Gemeenschap, het Brussels Hoofdstedelijk Gewest, het Waals Gewest, AVIQ, de Duitstalige Gemeenschap, Sciensano, ONE, Opgroeien, de Onafhankelijke Ziekenfondsen, Helan, Partenamut, Christelijke Mutualiteit, Solidaris, SSMG, Espace environnement, evenals ziekenhuizen en talrijke professionals uit de gezondheidszorg, zoals kinderartsen en gynaecologen.
Alle partners zullen de boodschappen van de campagne verspreiden via hun communicatiekanalen (bijvoorbeeld in de wachtkamers van Opgroeien en ONE, in ziekenhuizen...) en via hun sociale netwerken. Voorlichtingsmateriaal, zoals affiches en postkaarten, kan ook gratis worden besteld door professionals in de gezondheidszorg.
Deze nieuwe campagnegolf bouwt voort op de campagne die in 2024 werd gelanceerd voor zwangere vrouwen en vrouwen met een zwangerschapswens. Dat onderdeel, dat gericht is op het verminderen van de blootstelling tijdens de zwangerschap, wordt opnieuw onder de aandacht gebracht. Zo ontstaat een coherente aanpak voor de bescherming van kinderen gedurende de eerste 1000 dagen van hun leven.