Digitaal geweld in relaties: een zorgwekkende realiteit die aan het licht komt in het eerste Belgische onderzoek

Hoewel het om een veelvoorkomend fenomeen gaat, worden er maar weinig klachten ingediend bij de politie. Het onderzoek analyseerde handelingen bedoeld om een (ex-)partner te kwetsen of te controleren via digitale tools of platforms (sociale netwerken, berichtenapps, geolokalisatie, bankapps, e-commerce websites enz.).

De vragen hadden betrekking op verschillende vormen van digitaal geweld: cyberpesten, cyberbewaking, digitaal seksueel geweld, digitaal economisch en administratief geweld en digitaal geweld via kinderen.

Uit het onderzoek blijkt dat digitaal geweld al vanaf het begin van de relatie of tijdens het daten voorkomt: “Digitale controle wordt soms verward met romantische bezorgdheid, maar het kan een voorbode zijn van een potentieel toxische en gewelddadige relatie”, legt Liesbet Stevens, adjunct-directeur van het Instituut voor de gelijkheid van vrouwen en mannen, uit. Dit digitale geweld kan ook na een scheiding verder blijven duren.

Jongvolwassenen en LGBTQIA+-personen zijn in het bijzonder kwetsbaar voor digitaal geweld, omdat zij vaker gebruikmaken van digitale media bij het aangaan en onderhouden van relaties en bij dating. Voor LGBTQIA+-personen kan dit geweld bovendien gepaard gaan met specifieke risico’s, zoals outing of het misbruiken van gevoelige persoonsgegevens, waardoor hun kwetsbaarheid verder toeneemt.

Kerncijfers

• 66% van de respondenten voelde zich onder druk gezet om naaktfoto's te versturen via datingapps.
• 60% van de respondenten die een naaktfoto hadden verstuurd via een online datingsite, gaf aan vervolgens te zijn bedreigd met verspreiding van de foto. Van 55 % werden intieme foto’s zonder hun toestemming verspreid.
• 38% van de respondenten gaf aan dat ze al eens via privéberichten verbaal aangevallen zijn door hun (ex-)partner.
• 39% van de respondenten werd geconfronteerd met controle of monitoring van hun online activiteiten zonder hun toestemming.
• 28% van de respondenten heeft al te maken gehad met digitale controle van hun financiën via bankapps of websites zonder hun toestemming.

Weinig aangiften

Afhankelijk van het type geweld doet slechts 2,5% tot 5,1% van de slachtoffers aangifte bij de politie, uit angst voor de gevolgen, bedreigingen van hun (ex-)partner of de vrees dat de politie de feiten zal bagatelliseren. “We moeten de technologische evolutie erkennen en passende maatregelen nemen om slachtoffers van dit digitale geweld beter te beschermen en te ondersteunen. Slachtoffers moeten erop kunnen vertrouwen dat hun klachten serieus worden genomen door de politie, justitie en hulpdiensten”, benadrukt Liesbet Stevens.

Slachtoffers van digitaal geweld beter beschermen: een gezamenlijke uitdaging

Om deze uitdagingen aan te gaan, doet het Instituut verschillende aanbevelingen:

• Bewustmaking versterken: het grote publiek en professionals informeren over de vormen van digitaal geweld en de strafrechtelijke sancties die daarop staan door middel van gerichte campagnes .
• Terreinactoren opleiden: de digitale dimensie integreren in de verplichte opleidingen voor politie, justitie en hulpdiensten.
• Verbeteren van de ondersteuning van slachtoffers: zorgen voor een geïntegreerde aanpak van digitaal geweld binnen de slachtofferhulp, met inbegrip van technische ondersteuning (beveiliging van apparaten, verwijdering van inhoud).
• Vergemakkelijken van het verzamelen van bewijsmateriaal: eenvoudige en GDPR-conforme hulpmiddelen ter beschikking stellen om slachtoffers te helpen de feiten te documenteren.

Over de studie

Deze eerste grootschalige Belgische studie over dit onderwerp combineert een enquête onder 3000 personen met kwalitatieve interviews en werd uitgevoerd door de Universiteit Antwerpen, de UGent en de ULB in opdracht van het Instituut voor de gelijkheid van vrouwen en mannen.

De volledige studie is beschikbaar in het Nederlands en in het Frans op de website van het Instituut.