Microplastic glitters blijven opduiken ondanks verbod: FOD Volksgezondheid lanceert campagne

Sinds oktober 2023 verbiedt de Europese REACH-wetgeving de verkoop van losse, niet-biologisch afbreekbare plastic glitters, voor bepaalde toepassingen. Ook glitters die geen vast onderdeel vormen van een product vallen onder dit verbod, zoals knutselglitters, glitters in speelgoed of hobbymateriaal. 

Controles van de FOD Volksgezondheid tonen echter aan dat deze producten nog steeds op de markt verschijnen. Inspecteurs onderzochten verschillende online platformen en stelden vast dat diverse losse glitters, bestemd voor DIY- en knutseltoepassingen, worden aangeboden die duidelijk niet voldoen aan de Europese regelgeving. 195 van de 203 gecontroleerde producten bleken niet conform. Als gevolg daarvan werden honderden pagina’s op bekende verkoopplatformen, zoals Temu, Amazon, Etsy en Shein, offline gehaald wegens inbreuken op de Europese wetgeving.

Volgens federaal minister van Mobiliteit, Klimaat en Ecologische Transitie Jean-Luc Crucke tonen de inspectieresultaten aan dat handhaving alleen niet volstaat en dat ook sensibilisering noodzakelijk blijft: “De resultaten van onze inspecties zijn duidelijk verontrustend: ondanks een verbod dat al meerdere jaren van kracht is, voldoet een grote meerderheid van de gecontroleerde producten nog steeds niet aan de Europese wetgeving. Deze realiteit toont aan dat, gezien de explosieve groei van e-commerce en de omvang van de markt, controles noodzakelijk blijven maar op zich niet volstaan. De strijd tegen microplastics vereist ook een collectief bewustzijn. Wij zullen onze controles blijven versterken, maar willen burgers ook de nodige handvaten geven om eenvoudige gedragingen aan te nemen die hun impact op het milieu concreet verminderen.” 

De campagne wil jongeren laten zien welke impact microplastics hebben op het milieu. Een geanimeerde zandloper vormt de rode draad doorheen de campagne: vanuit herkenbare bronnen zoals synthetische kleding en autobanden dwarrelen microplastics rechtstreek de natuur in, waar ze een gevaar vormen voor de natuurlijke ecosystemen.   

Kleine dieren in de zee, zoals vissen en garnalen, kunnen de plastic deeltjes ten onrechte als voedsel aanzien, vaak met ernstige gevolgen. Via de voedselketen belanden de stukjes plastic vervolgens op ons bord. Wetenschappers ontdekten microplastics in onder andere mosselen, oesters, bier, fruit, zeezout en kraanwater.

Het is dus niet verassend dat plastic deeltjes recent ontdekt zijn in onze longen en uitwerpselen, en zelfs in de placenta. Hoewel de exacte omvang van de gezondheidsrisico’s verbonden aan microplastics nog steeds wordt onderzocht, is hun aanwezigheid in het milieu en in het menselijk lichaam vandaag aangetoond en zijn er signalen van risico. Overeenkomstig het voorzorgsprincipe is het daarom belangrijk om nu al maatregelen te nemen om hun verspreiding te beperken en de blootstelling van de bevolking en ecosystemen te verminderen.

De campagne focust op de belangrijkste bronnen van microplastics en maakt daarbij gebruik van voorbeelden die dicht bij het dagelijks leven van jongvolwassenen liggen:

• Fragmentatie van zwerfvuil: plastic flessen, zakken en voedselverpakkingen breken over tijd af tot steeds kleinere deeltjes. 
• Slijtage van banden: tijdens het autorijden komen kleine rubberdeeltjes vrij, vooral bij optrekken en remmen. Ze belanden op de weg en komen zo in het riool, het oppervlaktewater of de lucht terecht. 
• Synthetische textielproducten: acryl, nylon en polyester (zoals fleece) vormen een belangrijke bron. Meer dan 60% van onze kleding bevat plastic, en bij het wassen komen microvezels in het water terecht. 
• Sigarettenfilters: gemaakt van celluloseacetaat, een kunststof die nauwelijks afbreekt, dragen eveneens bij aan de verspreiding van microplastics.

• Rijd milieubewuster: beperk het gebruik van de auto en kies waar mogelijk voor het openbaar vervoer, de fiets of verplaatsingen te voet. Moet je toch met de auto rijden? Neem dan een rustige, niet-sportieve rijstijl. Vooral bij bruusk optrekken en remmen slijten banden sneller, waardoor kleine plastic deeltjes vrijkomen die in de lucht, de bodem en het water terechtkomen.
• Voorkom slijtage van synthetische kleding. Kies voor kledij van natuurlijke vezels zoals biologisch katoen, linnen of wol. Was op een lage temperatuur (max. 30°) en laat je kledij op een droogrekje drogen om het vrijkomen van microvezels te beperken. En vooral: was je kleding niet vaker dan nodig!
• Gooi sigarettenpeuken niet op de grond. Sigarettenfilters bevatten microplastics die zeer langzaam afbreken en zich in de bodem verspreiden. Gooi je peuk in de vuilnisbak of neem een pocket-assenbakje mee. Door te stoppen met roken bescherm je niet alleen de natuur, maar ook je gezondheid.
• Cosmetica en verzorgingsproducten zijn nog niet helemaal plasticvrij. Ga op zoek naar ecologische labels zoals het Europees Ecolabel of check de ingrediëntenlijst. Zie je een van de volgende stoffen op het etiket, dan bevat het product waarschijnlijk microplastics: polyethyleen (PE), polypropyleen (PP), polyethyleentereftalaat (PET), polymethylmethacrylaat (PMMA) en nylon (PA).

Ontdek meer tips op www.mindermicroplastics.be 

Meer informatie:

• www.health.belgium.be > kunststoffen en microplastics
•  Beleidsinformerende nota: analyse van het verband tussen microplastics, het milieu en de volksgezondheid