Aanpak van overlast: sterke stijging van gemeentelijke administratieve sancties in de afgelopen vijf jaar

De gemeentelijke administratieve sancties (GAS-boetes) zijn sancties waarmee gemeenten bepaalde vormen van overlast en lokale inbreuken kunnen sanctioneren zonder tussenkomst van een strafrechtbank. Ze hebben betrekking op onder meer overtredingen inzake stilstaan en parkeren, netheidsproblemen, geluidsoverlast, sluikstorten en kleine beschadigingen.

Concreet stellen GAS-boetes de gemeenten in staat om: 

• snel te reageren op feiten die de openbare orde of de leefkwaliteit verstoren; 
• een administratieve geldboete (maximaal 500 euro voor een meerderjarige) op te leggen of een alternatieve maatregel (zoals bemiddeling) voor te stellen; 
• bepaalde inbreuken te sanctioneren die vroeger onder het strafrecht vielen maar weinig of niet vervolgd werden.

De GAS-wet  vormt een centraal en belangrijk instrument in het lokale beleid tegen overlast: 97,8% van de Belgische gemeenten past deze wet vandaag toe.

In de periode 2020–2025 vormen de inbreuken inzake stilstaan en parkeren en de overtreding van de verkeersborden C3 (verboden toegang) en F103 (voetgangerszone)  de grootste categorie van inbreuken waarvoor GAS-boetes werden opgelegd Het rapport toont een duidelijke toename van sancties voor deze verkeersovertredingen.

De cijfers bevestigen dat bepaalde vormen van overlast hardnekkig blijven terugkomen in de publieke ruimte. De meest gesanctioneerde feiten inzake overlast hebben betrekking op: 

•  afval en sluikstorten, 
• geluidsoverlast, 
• openbare netheid.

Hoewel veel gemeentelijke reglementen voorzien dat ook minderjarigen een administratieve sanctie kunnen opgelegd krijgen, wordt deze mogelijkheid in de praktijk zelden toegepast. Sancties voor minderjarigen vertegenwoordigen slechts 0,9% van het totale aantal administratieve boetes, voor alle categorieën samen.

Het GAS-verslag is opgesteld in overeenstemming met artikel 52 van de GAS‑wet. Dat bepaalt dat de FOD Binnenlandse Zaken om de vijf jaar een evaluatierapport moet opstellen over de praktische toepassing van de regelgeving. Het rapport is gebaseerd op een nationale enquête bij de Belgische gemeenten: 

• 450 van de 565 gemeenten hebben geantwoord, goed voor een participatiegraad van 79,6%; 
• dit is een duidelijke stijging ten opzichte van eerdere edities (60,8% in 2020 en 56,5% in 2015); 
• alle 19 Brusselse gemeenten hebben deelgenomen. Ook in Vlaanderen (78,2%) en Wallonië (79,7%) lag de respons hoog.

Naast statistische gegevens bevat het rapport ook ervaringen van professionals op het terrein die rechtstreeks betrokken zijn bij de toepassing van de GAS-wet, wat een beter inzicht geeft over hoe deze wet in de praktijk wordt toegepast. 

Link naar het volledige rapport : www.besafe.be