De Raad van de Gelijke Kansen voor mannen en vrouwen heeft een studienamiddag georganiseerd over de gezinsdimensie van de pensioenen met een zeer specifieke vraag: is het zinvol om in België een splitting van de pensioenen tussen partners in te voeren?
De gemiddelde pensioenkloof tussen mannen en vrouwen bedraagt momenteel (2024) 21 % voor de wettelijke pensioenen en 53 % voor de aanvullende pensioenen. Iedereen weet dat pensioenen het resultaat zijn van een persoonlijke beroepsloopbaan, maar ook van de toekenning van afgeleide rechten die door het huwelijk worden verkregen. Deze rechten worden het gezinspensioen, het overlevingspensioen en de pensioenen voor gescheiden of feitelijk gescheiden personen genoemd. De kloof in de wettelijke pensioenen is enerzijds te wijten aan de lagere lonen van vrouwen en, in grotere mate, aan hun onvolledige loopbanen als gevolg van de niet gelijkgestelde onderbrekingen voor de pensioenberekening, en aan de onvrijwillige deeltijdse contracten omdat er in de sectoren met het grootste aandeel vrouwen alleen deeltijdwerk wordt aangeboden (download).
Hoe kan deze kloof worden verkleind en hoe kunnen de pensioeninkomsten binnen koppels op een eerlijkere manier worden verdeeld? Hoe kan rekening worden gehouden met de ongelijke verdeling van de ouderlijke taken en zelfs van de huishoudelijke taken gedurende het leven van koppels, waardoor vrouwen in feite gedurende een deel van hun leven ver van de arbeidsmarkt staan?
Verschillende Europese landen hebben regelingen ingevoerd voor de verdeling van pensioenen tussen partners om de gevolgen van de levenskeuzes van koppels te corrigeren. Maar met oplossingen die zijn afgestemd op hun pensioenstelsel en hun opvatting over gelijkheid. Verplichte of vrijwillige pensioensplitsing? Geldt dit ook voor aanvullende pensioenen of is het beperkt tot wettelijke pensioenen? In welke levensfasen vindt dit plaats: bij echtscheiding? Bij overlijden? Bij het ontstaan van het recht op pensioen? Zou het overlevingspensioen volledig worden afgeschaft of zou het als aanvulling dienen? Wat zijn de gevolgen voor werknemers en zelfstandigen? Tot slot, als het doel van inkomensgelijkheid gerechtvaardigd is, zorgt de pensioensplitsing dan voor voldoende pensioenbedrag voor beide partijen? Als dat niet het geval is, welke herwaardering is dan nodig, ongeacht een begrotingscontext die nooit echt gunstig zal zijn?
De invoering van een pensioensplitsing zal de fundamenten van ons huidige stelsel ernstig aan het wankelen brengen. Door dit dossier opnieuw op de agenda te plaatsen, zowel op de wetenschappelijke als de administratieve agenda- als aanvulling op de politieke agenda – heeft de raad maar een doel voor ogen, het rechtzetten van de ongelijkheden. Ongelijkheden die door de arbeidsmarkt worden veroorzaakt en die kunnen rechtgezet worden met behulp van alle middelen die een multidisciplinaire aanpak biedt. Daarom heeft de studie “Pensioensplitsing in België: waarom en hoe? “ (download) het in een eerste fase mogelijk gemaakt om het hele jaar door samen te werken met academische deskundigen, de sociale partners en de pensioenadministratie. In het verlengde van de studienamiddag (28/10/2026 Studiedag – Pensioensplitting : Uitnodiging | Raad van de Gelijke Kansen) zal de raad zich verder verdiepen in het brede terrein van de gezinsdimensie van pensioenen. In het verlengde van de studienamiddag rekening houdend met de gevolgen voor de toekomstige gepensioneerden en met hun persoonlijke situatie.
Dominique De Vos : domie.devos@outlook.com
Annemie Pernot : annemie.pernot@skynet.be